Հայ-չինական հարաբերությունների ինտենսիվությունը վերջին 6-7 տարիների ընթացքում նվազել է. քաղաքագետ
Մինչև 2013 թվականը, տասնամյակներ շարունակ, Չինաստանը որոշակի զսպվածություն և հավասարակշռվածություն էր ցուցաբերում իր արտաքին քաղաքականության մեջ՝ հիմնականում կենտրոնանալով ներքին կայունության և տնտեսական զարգացման վրա: 2013 թվականին Չինաստանի նախագահ Սի Ծինպինն առաջին անգամ խոսեց «Մեկ գոտի՝ մեկ ճանապարհ» մեգանախագծի մասին, որից հետո Չինաստանի քաղաքականությունը կտրուկ փոխվեց, քանի որ համաշխարհային ուժային կենտրոն դառնալ հայտ էր ներկայացրել: Դրա մասին NEWS.am -ի թղթակցի հետ զրույցում հայտարարել է քաղաքագետ, ԵՊՀ միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության ամբիոնի դոցենտ Ռոման Կարապետյանը։
Նա հայտնեց, որ աշխարհի երկրների 70%-ը՝ մոտ 140 երկիր, արդեն մասնակցում է «Մեկ գոտի՝ մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությանը, Չինաստանը այս բոլոր երկրների հիմնական առևտրային գործընկերների լավագույն հնգյակում է։
Փորձագետը պարզաբանեց, որ Չինաստանի արտաքին քաղաքականությունը հիմնված է երկրների իրավահավասարության, համագործակցության, այլ ոչ թե մրցակցության, անվտանգության և աշխարհում ՉԺՀ-ի դերի բարձրացման վրա։
«Չինաստանն իր արտաքին քաղաքականության մեջ դիմում է «փափուկ ուժի» գործիքակազմին, որոնք տարբեր տարածաշրջաններում տարբեր կերպ են դրսևորվում։
Հարավային Կովկասում գործիքակազմը հիմնականում հասնում է տնտեսական դիվանագիտությանը՝ ներդրումների տեսքով և մշակութային և լեզվական բաղադրիչով։ Հայաստանում լեզվական բաղադրիչը հատկապես ուժեղ է։ Հայտնի են պատմական փաստեր այն մասին, թե ինչպես են հայ և չինացի վաճառականները 2500 տարի առաջ առևտուր արել միմյանց հետ։ Այսինքն՝ Հայաստանի հետ պատմական կապերը բավականին սերտ են։
Վրաստանում և հատկապես Ադրբեջանում տնտեսական դիվանագիտությունն ավելի ակտիվ է աշխատում։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի խոշորագույն առևտրային գործընկերների ցանկում Չինաստանն առաջատար դիրք է զբաղեցնում՝ մոտ 1 միլիարդ դոլար առևտրաշրջանառության ծավալով»,- հավելեց Կարապետյանը։
Նրա գնահատմամբ՝ հայկական կողմի բացթողումների պատճառով Չինաստանի հետ հարաբերությունները չեն զարգանում այն ինտենսիվությամբ, որով կարող էին, հատկապես դա վերաբերում է վերջին 6-7 տարիների իրավիճակին։
Նա նշեց, որ հայ-չինական հարաբերությունների վրա ազդում են մի քանի գործոն. չինացիները սիրում են աշխատել ուժեղների հետ։ Այսպիսով, ըստ նրա, 2000-ականների սկզբին Չինաստանը շահագրգռված էր ներդրումներ կատարել Հայաստանում և Արցախում։ 2020 թվականից հետո Չինաստանի վերաբերմունքի փոփոխություններն ակնհայտ դարձան։
«Բացի դրանից, Հայաստանը միացել է Կրոնի ազատության միջազգային դաշինքին, որը Չինաստանը գնահատում է իբրև իր դեմ ուղղված [կառույց]: Հայաստանի և Արևմուտքի հարաբերությունների ակտիվացումը ազդում է նաև Երևանի և Պեկինի միջև հարաբերությունների զարգացման ինտենսիվացման վրա։
Սակայն Չինաստանի հետ հարաբերությունների ինտենսիվ զարգացման ամենամեծ խոչընդոտը Հայաստանի կողմից «Մեկ գոտի՝ մեկ ճանապարհ» նախաձեռնության շրջանակում ստանձնած պարտավորությունների չկատարումն է։
Հայաստանը ծրագրի շրջանակում մինչ այժմ կառուցել է ճանապարհի միայն մի փոքր հատվածը։ Ընդ որում Ադրբեջանն արագ կառուցեց ճանապարհի իր հատվածը։ Եթե Չինաստան-Իրան-Ադրբեջան երթուղին լիարժեք գործարկվի, Հայաստանի հնարավորություններն էլ ավելի կկրճատվեն»,- ասում է Ռոման Կարապետյանը։
Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, նա այժմ սկսել է նավթ արտահանել Չինաստան և մեծացրել է իր տարանցիկ դերը Չինաստանի համար, այսինքն՝ մեծացել է Ադրբեջանի կարևորությունը Չինաստանի համար, կարծում է քաղաքագետը։
Միևնույն ժամանակ, ինչպես նշեց քաղաքագետը, Չինաստանը շահագրգռված է Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների կարգավորմամբ և միշտ հանդես է գալիս տարածաշրջանում խաղաղության հաստատման օգտին։