ՄԵԴԻԱԲՈՒԼԻՆԳԸ՝ ՎԻՐԱՎՈՐԱՆՔԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՔՐԵԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ․ Ո՞Ր ԴԵՊՔԵՐՈՒՄ ԿԱՐՈՂ Է ՕՐԵՆՔԸ ՊԱՏԺԵԼ
Սոցիալական ցանցերը վաղուց արդեն միայն տեղեկատվություն տարածելու և կարծիք արտահայտելու հարթակներ չեն։ Դրանք երբեմն վերածվում են նաև անձի պատիվը, արժանապատվությունն ու հոգեկան հանգստությունը թիրախավորելու միջոցի։ Հրապարակային վիրավորանքները, նվաստացնող մեկնաբանությունները, կեղծ տեղեկությունների տարածումը, անձի լուսանկարների կամ տվյալների չարաշահումը և կազմակերպված առցանց հետապնդումը կարող են լուրջ հետևանքներ ունենալ։Մեդիաբուլինգը պարզապես տհաճ մեկնաբանություն չէ։ Այն կարող է վերածվել մարդու հեղինակության, մասնագիտական գործունեության և անձնական կյանքի դեմ ուղղված շարունակական ճնշման։ Հատկապես վտանգավոր է, երբ թիրախավորվում են լրագրողները, հասարակական գործիչները կամ քննադատական հրապարակումներ անող անձինք։
Սակայն կարևոր է տարբերակել վիրավորական կամ անընդունելի խոսքը այնպիսի գործողություններից, որոնց համար օրենքը նախատեսում է իրավական պատասխանատվություն։Ի՞նչ պատասխանատվություն կարող է նախատեսվել
Հայաստանի օրենսդրությամբ «մեդիաբուլինգ» անվանումով ցանկացած դրսևորման համար ինքնաբերաբար քրեական պատիժ նախատեսված չէ։ Իրավական գնահատականը կախված է կոնկրետ գործողություններից, դրանց բովանդակությունից, նպատակից և հետևանքներից։
ՀՀ քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է պատասխանատվություն մի շարք այնպիսի արարքների համար, որոնք կարող են կատարվել նաև համացանցի միջոցով։ Մասնավորապես՝Ատելության կամ թշնամանքի հրահրում։ Քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածով նախատեսված որոշակի արարքներ, այդ թվում՝ տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաներով կատարված արարքները, կարող են առաջացնել քրեական պատասխանատվություն։
Սպառնալիքներ և շանտաժ։ Եթե առցանց ճնշումն ուղեկցվում է շանտաժով կամ օրենքով նախատեսված այլ հանցավոր գործողություններով, կարող են կիրառվել համապատասխան քրեաիրավական դրույթներ։Անձնական տվյալների կամ հաշիվների ապօրինի օգտագործում։ Կեղծ էջերի ստեղծումը, անձնական տվյալների ապօրինի ձեռքբերումը կամ այլ գործողությունները կարող են իրավական հետևանքներ ունենալ՝ կախված դրանց բնույթից և հանգամանքներից։
Պատիվն ու արժանապատվությունը վնասող հրապարակումներ։ Սուտ կամ զրպարտչական տեղեկությունների տարածման դեպքում կարող են առաջանալ քաղաքացիաիրավական հետևանքներ, այդ թվում՝ հերքման կամ փոխհատուցման պահանջ ներկայացնելու հարցՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական պատասխանատվության հիմքը քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշներն ունեցող արարքն է։ Հետևաբար միայն այն փաստը, որ հրապարակումը վիրավորական է կամ անձը իրեն ենթարկված է համարում մեդիաբուլինգի, դեռևս ինքնին չի նշանակում, որ առկա է քրեական հանցագործություն։
Ինչպե՞ս պաշտպանվել մեդիաբուլինգից
Իրավաբանները նման դեպքերում կարևորում են ապացույցների պահպանումը։ Եթե անձը ենթարկվում է առցանց հետապնդման, նպատակահարմար է՝
Պահպանել հրապարակումների, մեկնաբանությունների և հաղորդագրությունների սքրինշոթերը՝ ամսաթվերով և հղումներով։
Չջնջել հաղորդագրությունների սկզբնական տարբերակները և պահպանել հնարավոր այլ ապացույցները։
Կախված հանգամանքներից՝ դիմել ոստիկանություն, դատախազություն կամ դատարան։
Իրավաբանի հետ գնահատել՝ առկա՞ են քրեական վարույթ նախաձեռնելու, քաղաքացիական հայց ներկայացնելու կամ այլ իրավական պաշտպանության հիմքեր։Մեդիաբուլինգը չպետք է դառնա լռեցնելու գործիք
Հատուկ ուշադրության է արժանի լրագրողների և քննադատական հրապարակումներ անող անձանց նկատմամբ առցանց ճնշումը։ Եթե սոցիալական ցանցերում տարածվում են կեղծ մեղադրանքներ, հրապարակվում են անձնական տվյալներ կամ կազմակերպվում է համակարգված հետապնդում, անհրաժեշտ է ուսումնասիրել յուրաքանչյուր դրվագը և գնահատել դրա իրավական նշանակությունը։
Միևնույն ժամանակ, հանրային պաշտոնյաների, քաղաքական գործիչների և լրատվամիջոցների գործունեության քննադատությունը ժողովրդավարական հասարակության անբաժանելի մաէ։ Քննադատությունը չպետք է նույնացվի մեդիաբուլինգի հետ, իսկ մեդիաբուլինգի դեմ պայքարը չպետք է վերածվի ազատ խոսքի սահմանափակման միջոցի։
«Ամբիոն Նյուզ»-ը կարևորում է այն սկզբունքը, որ յուրաքանչյուր ոք պետք է պատասխանատվություն կրի իր գործողությունների համար՝ օրենքով սահմանված կարգով, ոչ թե հանրային պիտակավորման կամ ինքնադատաստանի միջոցով։
Նշում .սա տեղեկատվական լրագրողական անդրադարձ է, ոչ թե անհատական իրավաբանական եզրակացություն։ Քրեական պատժի կոնկրետ չափը հնարավոր է նշել միայն համապատասխան հոդվածի գործող խմբագրությունը և տվյալ արարքի իրավական որակավորումը ստուգելուց հետո