Շիրակի ճանապարհներին մեկ տարում 19 զոհ և 361 վիրավոր․ ժամանակն է անցնել կանխարգելիչ քաղաքականության.Մհեր Մելքոնյան
Ճանապարհային անվտանգությունը ժամանակակից պետության կառավարման ամենակարևոր չափանիշներից մեկն է։ Այն չափվում է ոչ միայն ճանապարհների որակով կամ տրանսպորտային համակարգի արդյունավետությամբ, այլ առաջին հերթին՝ նրանով, թե որքանով է պետությունը կարողանում պաշտպանել իր քաղաքացիների կյանքը։
2025 թվականի ընթացքում Շիրակի մարզում ճանապարհատրանսպորտային պատահարների հետևանքով զոհվել է 19 մարդ, իսկ 361 քաղաքացի ստացել է մարմնական վնասվածքներ։ Այս ցուցանիշները պետք է դիտարկվեն որպես լուրջ պետական և հասարակական ահազանգ։ Դրանք պարզապես թվեր չեն․ յուրաքանչյուր զոհված քաղաքացի ընտանիքի անդամ է, ծնող կամ երեխա, իսկ յուրաքանչյուր վիրավորված անձ կարող է երկար ժամանակ կրել առողջական և սոցիալական ծանր հետևանքներ։
Այս իրավիճակը պահանջում է դուրս գալ սովորական արձանագրումների շրջանակից և հարցին մոտենալ որպես համակարգային անվտանգության խնդիր։ Ճանապարհատրանսպորտային պատահարների բարձր մակարդակը չի ձևավորվում մեկ պատճառից։ Այն հաճախ արդյունք է մի շարք գործոնների համակցման՝ ճանապարհային ենթակառուցվածքների խնդիրներ, վերահսկողության թերություններ, վարորդական մշակույթի բացակայություն, իրավական պատասխանատվության անբավարար ընկալում և կանխարգելիչ քաղաքականության թուլություն։
Շիրակի մարզի պարագայում խնդիրը առավել կարևոր է, քանի որ մարզն ունի ռազմավարական նշանակություն, մեծ տարածքային ընդգրկում և ակտիվ երթևեկություն։ Այստեղ ճանապարհային անվտանգությունը ուղղակիորեն կապված է բնակչության կյանքի որակի, տնտեսական զարգացման և սոցիալական կայունության հետ։
Առաջին հերթին անհրաժեշտ է ընդունել, որ ճանապարհային անվտանգության հարցում պետությունը պետք է գործի կանխարգելիչ, այլ ոչ թե միայն արձագանքող տրամաբանությամբ։ Չի կարելի սպասել հերթական ողբերգությանը՝ նոր միայն քննարկելու վտանգավոր հատվածները կամ պատճառները։
1. Վտանգավոր հատվածների ամբողջական քարտեզագրում և անհապաղ միջամտություն
Անհրաժեշտ է իրականացնել Շիրակի մարզի բոլոր ճանապարհների անվտանգության մասնագիտական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով վթարավտանգ հատվածները։ Յուրաքանչյուր նման հատվածի համար պետք է մշակվի առանձին լուծում՝ ճանապարհի բարեկարգում, լուսավորություն, նշանների տեղադրում, արագության սահմանափակման համակարգեր կամ երթևեկության կազմակերպման փոփոխություն:
2. Կարգազանց վարորդների արագ հայտնաբերում և անխուսափելի պատասխանատվություն
Ճանապարհային անվտանգության գլխավոր սպառնալիքներից մեկը գիտակցված անպատասխանատու վարքագիծն է։ Արագության կտրուկ գերազանցումը, վտանգավոր երթևեկությունը, հարբած վիճակում մեքենա վարելը և կանոնների պարբերական խախտումները պետք է դիտարկվեն որպես բարձր ռիսկային վարք։
Պետք է ներդնել առավել արդյունավետ վերահսկողության մեխանիզմներ, որպեսզի վտանգավոր վարորդները հնարավորինս շուտ հայտնաբերվեն և ենթարկվեն օրենքով սահմանված պատասխանատվության։ Պատասխանատվության անխուսափելիությունը կանխարգելիչ ամենաազդեցիկ միջոցներից մեկն է։
3. Ճանապարհային անվտանգության մշակույթի ձևավորում՝ սկսած դպրոցից
Ճանապարհային անվտանգությունը չի սկսվում վարորդական իրավունք ստանալուց։ Այն սկսվում է մարդու ձևավորման վաղ տարիքից։
Դպրոցական կրթության շրջանակում անհրաժեշտ է ճանապարհային անվտանգության թեման դարձնել շարունակական կրթական ուղղություն։ Երեխաները պետք է ոչ միայն իմանան ճանապարհային նշանները, այլ հասկանան՝ ինչ արժեք ունի մարդկային կյանքը և ինչ պատասխանատվություն ունի յուրաքանչյուր մարդ ճանապարհին։
Այս աշխատանքը պետք է ներառի նաև ծնողներին, համայնքներին և հանրային կառույցներին։ Անհրաժեշտ է ձևավորել հասարակական այնպիսի վերաբերմունք, որտեղ վտանգավոր վարորդական վարքը չի ընկալվի որպես սովորական երևույթ։
4. Հանրային լայն իրազեկման և կանխարգելման ծրագրեր
Պետական կառույցները պետք է իրականացնեն երկարաժամկետ տեղեկատվական քաղաքականություն՝ ուղղված վարորդներին և բնակչությանը։ Անհրաժեշտ է բացատրել ոչ միայն պատժի, այլ առաջին հերթին՝ պատասխանատվության գաղափարը։
Յուրաքանչյուր քաղաքացի պետք է գիտակցի, որ ճանապարհային կանոնների խախտումը երբեմն կարող է վերածվել անդառնալի հետևանքի։ Միաժամանակ պետք է բացառել այն մոտեցումը, թե ճանապարհային անվտանգությունը միայն ոստիկանության գործն է։ Սա ամբողջ հասարակության խնդիրն է։
5. Ճանապարհային անվտանգության միասնական կառավարման համակարգ
Խնդիրը չի կարող լուծվել միայն մեկ կառույցի միջոցով։ Անհրաժեշտ է համակարգված համագործակցություն պետական մարմինների, համայնքների, կրթական հաստատությունների և հասարակական կազմակերպությունների միջև։
Պետք է ստեղծվի հստակ գործողությունների ծրագիր՝ չափելի նպատակներով և պատասխանատուներով։
Յուրաքանչյուր կանխված ճանապարհատրանսպորտային պատահար նշանակում է փրկված կյանք, պահպանված ընտանիք և կանխված ազգային կորուստ։ Հետևաբար ճանապարհային անվտանգությունը պետք է դիտարկվի ոչ թե որպես առանձին ոլորտային խնդիր, այլ որպես պետական անվտանգության, հանրային առողջության և ժողովրդագրական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ։
Ժամանակն է անցնելու արձագանքող կառավարման տրամաբանությունից դեպի կանխարգելող և պատասխանատու պետական քաղաքականություն։ Անհրաժեշտ է ձևավորել այնպիսի համակարգ, որտեղ կարգազանց վարորդը վստահ լինի, որ անխուսափելիորեն ենթարկվելու է օրենքի ամբողջ խստությանը, իսկ յուրաքանչյուր երեխա դեռ դպրոցական տարիքից դաստիարակվելու է ճանապարհային անվտանգության և պատասխանատվության մշակույթով։
Պետությունը գնահատվում է ոչ միայն իր տնտեսական աճով կամ կառուցված ճանապարհների կիլոմետրերով, այլ նախևառաջ այն հարցով, թե որքան արդյունավետ է կարողանում պաշտպանել իր քաղաքացիների կյանքը։ Եթե կարողանանք յուրաքանչյուր որոշման և յուրաքանչյուր ծրագրի կենտրոնում դնել մարդուն, ապա ճանապարհները կդադարեն լինել ողբերգությունների վայր և կդառնան զարգացման, անվտանգության և վստահության խորհրդանիշ։
Պետության, հասարակության և յուրաքանչյուր քաղաքացու ընդհանուր պարտականությունն է անել ամեն ինչ, որպեսզի վաղվա վիճակագրության մեջ այլևս չլինեն նոր զոհեր և նոր կոտրված ճակատագրեր։