Աստղի հետմահու դիմանկարը. սպիտակ թզուկը՝ որպես հնագույն աղետի հետք
Ուորիքի համալսարանի աստղագետները բացահայտել են յուրօրինակ երկնային երևույթ. սպիտակ թզուկ WD 0525+526-ը, որը գտնվում է Արեգակնային համակարգից 130 լուսային տարի հեռավորության վրա, պարզվել է, որ ոչ միայն մարող աստղ է, այլև երկու լուսատուների հսկայական բախման արդյունք: Այս տիեզերական աղետի հետքերը հայտնաբերվել են ուլտրամանուշակագույն սպեկտրում կատարված դիտարկումների շնորհիվ՝ օգտագործելով «Հաբբլ» աստղադիտակը: Հետազոտությունը հրապարակվել է Nature Astronomy ամսագրում:
Ի՞նչ է սպիտակ թզուկը
Սպիտակ թզուկները աստղերի խիտ մնացորդներ են, որոնք սպառել են իրենց միջուկային վառելիքը և թափել արտաքին թաղանթները: Նրանց չափերը համեմատելի են Երկրի հետ, սակայն զանգվածը կարող է հասնել Արևի զանգվածի կեսին: WD 0525+526-ն առանձնանում է նույնիսկ նրանց մեջ. նրա զանգվածը 20%-ով գերազանցում է Արևի զանգվածը, ինչը նրան դարձնում է «ուլտրախոշոր» սպիտակ թզուկ՝ չափազանց հազվագյուտ օբյեկտ:
Տիեզերական աղետի հետքեր
«Առաջին հայացքից այս աստղը թվում էր պարզապես ծանր սպիտակ թզուկ», — նշել է հետազոտության առաջատար հեղինակ Սնեհալատա Սահուն: «Սակայն ուլտրամանուշակագույն սպեկտրում մենք նկատեցինք ածխածնի մանր հետքեր մթնոլորտում: Նման հետքերը ցույց են տալիս, որ սա սովորական աստղ չէ, այլ երկու աստղերի միաձուլման արդյունք»:
Սովորաբար սպիտակ թզուկներում ածխածինը թաքնված է ջրածնի և հելիումի հաստ շերտերի տակ: Սակայն երկու աստղերի միաձուլման ժամանակ նրանց արտաքին թաղանթները թափվում են, ինչը թույլ է տալիս ածխածնին ներթափանցել մակերես: WD 0525+526-ի ջրածնա-հելիումային շերտերը 10 միլիարդ անգամ ավելի բարակ են, քան տիպիկ սպիտակ թզուկներինը, ինչը բացատրում է ածխածնի առկայությունը:
Բացահայտման յուրահատկությունը
WD 0525+526-ն առանձնանում է նույնիսկ միաձուլմամբ ձևավորված հազվագյուտ սպիտակ թզուկների շարքում: Նրա մակերեսին ածխածնի քանակը 100 հազար անգամ պակաս է, քան մյուս նման օբյեկտներում: «Սա նշանակում է, որ աստղը գտնվում է իր «երկրորդ» գոյության շատ վաղ փուլում՝ աստղագիտական մասշտաբներով ընդամենը մի ակնթարթ անց աղետալի միաձուլումից հետո», — պարզաբանել է հետազոտության համահեղինակ Անտուան Բեդարը:
Աստղը շարունակում է սառչել, և ապագայում նրա մակերեսը կդառնա ավելի հարուստ ածխածնով: Սակայն արդեն հիմա այն եզակի հնարավորություն է ընձեռում ուսումնասիրելու նոր ձևավորված սպիտակ թզուկ, որը ֆիքսել է աստղային աղետի պահը:
Նշանակությունը աստղագիտության համար
WD 0525+526-ի բացահայտումը գիտնականներին առաջին անգամ թույլ է տվել ներթափանցել ուլտրախոշոր սպիտակ թզուկի ծննդի գործընթաց՝ աստղերի միաձուլումից անմիջապես հետո: Սա հաստատում է այն տեսությունը, որ նման օբյեկտները կարող են առաջանալ բախումների արդյունքում, այլ ոչ միայն միայնակ աստղերի էվոլյուցիայի միջոցով: «Հաբբլ» աստղադիտակով կատարված ուլտրամանուշակագույն դիտարկումները բացում են նոր հնարավորություններ՝ ուսումնասիրելու նման օբյեկտների կազմությունն ու պատմությունը:
Եզրակացություն
Սպիտակ թզուկ WD 0525+526-ը հնագույն աստղային աղետի «հետմահու դիմանկար» է, որը ֆիքսված է ուլտրամանուշակագույն լույսով: Նրա անսովոր զանգվածը և ածխածնի հետքերը վկայում են երկու աստղերի միաձուլման մասին, որը տեղի է ունեցել վերջերս՝ տիեզերական մասշտաբներով: Այս բացահայտումը ոչ միայն ընդլայնում է աստղերի էվոլյուցիայի մասին մեր պատկերացումները, այլև ցույց է տալիս, թե ինչպես են դիտարկման առաջադեմ տեխնոլոգիաները բացահայտում Տիեզերքի գաղտնիքները: Ապագայում գիտնականները պլանավորում են շարունակել նման օբյեկտների ուսումնասիրությունը՝ ավելի լավ հասկանալու աստղերի միաձուլման գործընթացները և դրանց դերը կոսմոլոգիայում: